Khi mục tiêu là sống lâu dài ở một nước, bộ tiêu chí cần dùng khác hẳn bộ tiêu chí của các bảng xếp hạng phổ biến. Bảng xếp hạng đo chất lượng sống nói chung; còn người chuẩn bị chuyển tới cần biết những thứ rất cụ thể: mình có đủ điều kiện đi theo con đường nào, mất bao lâu, và điều gì có thể thay đổi giữa chừng.
- Các chương trình cư trú theo đầu tư của nhiều nước châu Âu đã thay đổi đáng kể trong những năm gần đây.
- Síp dừng chương trình cấp quốc tịch theo đầu tư vào năm 2020.
- Bồ Đào Nha bỏ lựa chọn đầu tư bất động sản khỏi chương trình cư trú theo đầu tư vào năm 2023.
- Tây Ban Nha thông qua việc chấm dứt chương trình cư trú theo đầu tư của mình vào năm 2025.
Tiêu chí thứ nhất: con đường pháp lý phù hợp với hồ sơ của mình
Bắt đầu từ điều quyết định nhất.
Mỗi nước có nhiều con đường cư trú khác nhau cho các nhóm khác nhau.
Có con đường theo việc làm, theo học tập, theo gia đình và theo đầu tư.
Điều kiện của mỗi con đường khác nhau rất xa.
Một nước có thể rất phù hợp theo con đường này và hoàn toàn không theo con đường kia.
Vì thế câu hỏi đúng không phải nước nào dễ mà con đường nào hợp với hồ sơ của mình.
Đây là bước cần làm trước mọi bước khác: lập danh sách con đường mình thực sự đủ điều kiện, rồi mới so sánh các nước trong danh sách đó.
Tiêu chí thứ hai: thời gian tới thường trú và tới quốc tịch
Phần lộ trình.
Cư trú tạm thời, thường trú và quốc tịch là ba mốc khác nhau.
Mỗi mốc có điều kiện và thời gian chờ riêng.
Thời gian ở thực tế trong nước thường là điều kiện bắt buộc.
Một số nước yêu cầu từ bỏ quốc tịch cũ khi nhập tịch, một số thì không.
Đây là điểm cần kiểm rất kỹ vì hậu quả không đảo ngược được.
Điều kiện về hai quốc tịch nên được xác minh ở cả hai phía: quy định của nước đến và quy định của nước mình đang mang quốc tịch, vì hai bên không nhất thiết khớp nhau.
Tiêu chí thứ ba: yêu cầu ngôn ngữ
Phần chuẩn bị dài hạn.
Nhiều nước yêu cầu chứng minh trình độ ngôn ngữ ở một số mốc nhất định.
Yêu cầu có thể khác nhau giữa thường trú và nhập tịch.
Ở nước có nhiều ngôn ngữ chính thức, cần biết vùng mình ở dùng ngôn ngữ nào.
Ở Malta, tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức bên cạnh tiếng Malta.
Ở Síp, tiếng Anh cũng được dùng rộng rãi trong đời sống và kinh doanh.
Đây là tiêu chí nên đưa vào sớm vì nó cần thời gian: học một ngôn ngữ tới mức thi được không phải việc làm trong vài tháng, nên biết yêu cầu từ đầu là lợi thế lớn.
Tiêu chí thứ tư: công nhận bằng cấp và giấy phép hành nghề
Phần nghề nghiệp.
Bằng cấp nước ngoài thường phải qua thủ tục công nhận trước khi dùng được.
Các nghề có quản lý như y tế, luật và giáo dục có thủ tục riêng và chặt hơn.
Ở nước phân quyền, cơ quan cấp phép có thể là cơ quan vùng.
Thời gian và chi phí của thủ tục này nên được tính vào kế hoạch.
Thông tin phải tra ở cơ quan phụ trách công nhận bằng cấp của nước đó.
Đây là chỗ nhiều gia đình bị chậm kế hoạch: hồ sơ cư trú xong rồi nhưng vẫn chưa hành nghề được vì thủ tục công nhận bằng cấp mất thêm nhiều tháng.
Tiêu chí thứ năm: y tế và an sinh
Phần thiết yếu.
Điều kiện tham gia hệ thống y tế công khác nhau theo diện cư trú.
Một số diện phải mua bảo hiểm tư trong giai đoạn đầu.
Ở nước phân quyền như Tây Ban Nha, y tế do cấp vùng tổ chức.
Quyền hưởng trợ cấp xã hội thường gắn với thời gian đã đóng góp.
Thời gian đóng bảo hiểm ở nước khác có thể được tính cộng dồn theo hiệp định.
Với người dự định ở lại tới tuổi nghỉ hưu, mục cuối rất đáng tìm hiểu sớm: các hiệp định về an sinh xã hội quyết định thời gian đã làm việc ở nơi khác có được tính hay không.
Tiêu chí thứ sáu: tính ổn định của chính sách
Phần rủi ro.
Quy định về cư trú và quốc tịch thay đổi theo thời gian.
Các chương trình cư trú theo đầu tư ở châu Âu đã thay đổi nhiều trong những năm gần đây.
Síp dừng chương trình cấp quốc tịch theo đầu tư vào năm 2020.
Bồ Đào Nha bỏ lựa chọn bất động sản khỏi chương trình của mình vào năm 2023.
Tây Ban Nha thông qua việc chấm dứt chương trình cư trú theo đầu tư vào năm 2025.
Chuỗi thay đổi này là bài học quan trọng nhất của cả bài: một chương trình đang mở không có nghĩa là nó sẽ còn mở sau hai năm nữa, nên kế hoạch cần tính tới khả năng điều kiện thay đổi giữa chừng.
Tiêu chí thứ bảy: gia đình đi cùng
Phần hay bị bỏ sót.
Không phải diện cư trú nào cũng cho đưa gia đình sang ngay.
Quyền làm việc của người đi cùng khác nhau theo diện.
Con cái có thể có độ tuổi giới hạn để được coi là người phụ thuộc.
Học phí trường công cho con thường khác nhau theo diện cư trú.
Cha mẹ già đi cùng là trường hợp khó nhất ở hầu hết các nước.
Đây là tiêu chí quyết định với nhiều gia đình: một con đường thuận lợi cho cá nhân có thể không khả thi cho cả nhà, và điều đó nên được kiểm ngay từ đầu.
Cách tự lập bảng so sánh của mình
Phần thực dụng, khép bài.
Viết bảy tiêu chí trên thành các cột, mỗi nước một hàng.
Điền bằng thông tin từ trang chính thức của cơ quan có thẩm quyền.
Ghi ngày tra cứu bên cạnh mỗi ô.
Không điền bằng thông tin từ quảng cáo dịch vụ.
Kiểm lại toàn bộ bảng trước mỗi bước quan trọng vì quy định có thể đã đổi.
Ghi ngày tra cứu là chi tiết nhỏ nhưng quan trọng nhất trong cả quy trình: nó cho biết thông tin nào đã cũ và cần kiểm lại, thay vì tin vào một bảng lập từ năm trước.
So sánh cho mục đích định cư là việc phải tự làm, không thể giao cho một bảng xếp hạng. Bảy tiêu chí trên đều tra được ở nguồn chính thức và đều có câu trả lời rõ ràng cho từng nước. Bảng tự lập như vậy mất vài buổi tối để làm, nhưng nó trả lời đúng câu hỏi của bạn thay vì câu hỏi của người khác.
Câu hỏi đầu tiên khi so sánh các nước để định cư là gì?
Không phải nước nào dễ, mà là con đường nào hợp với hồ sơ của mình. Mỗi nước có nhiều con đường cư trú khác nhau theo việc làm, học tập, gia đình và đầu tư, với điều kiện rất khác nhau — nên hãy lập danh sách con đường mình thực sự đủ điều kiện rồi mới so sánh.
Vì sao phải kiểm tính ổn định của chính sách?
Vì quy định thay đổi. Síp dừng chương trình cấp quốc tịch theo đầu tư năm 2020, Bồ Đào Nha bỏ lựa chọn bất động sản khỏi chương trình của mình năm 2023, và Tây Ban Nha thông qua việc chấm dứt chương trình cư trú theo đầu tư năm 2025. Một chương trình đang mở không có nghĩa là nó còn mở sau hai năm.
Công nhận bằng cấp có quan trọng không?
Rất quan trọng và hay bị bỏ sót. Bằng nước ngoài thường phải qua thủ tục công nhận, các nghề có quản lý như y tế, luật, giáo dục còn chặt hơn, và ở nước phân quyền thì cơ quan cấp phép có thể là cơ quan vùng. Nhiều gia đình xong hồ sơ cư trú nhưng vẫn chưa hành nghề được vì thủ tục này mất thêm nhiều tháng.
Nên lập bảng so sánh thế nào?
Viết bảy tiêu chí thành các cột, mỗi nước một hàng, điền bằng thông tin từ trang chính thức của cơ quan có thẩm quyền chứ không từ quảng cáo dịch vụ, và ghi ngày tra cứu bên cạnh mỗi ô. Ghi ngày là chi tiết quan trọng nhất vì nó cho biết thông tin nào đã cũ và cần kiểm lại.
